Bhagadatta : ভগদত্ত

 Short History                         18/08/2022

Bhagadatta 

Bhagadatta was a righteous, glorious, brave and famous king of Kamarup-Pragjyotishpur. About Bhagadatta, the Mahabharata says that he was a friend of Indra (the king of heaven) and of the Kuru Prince Pandu and that he was surrounded by the Chinese , Kiratas and other warriors dwelling along the sea cost (Sagar-anupa-vasin).  He also mentioned as the ruler of the Mlechhas and ruled over Pragajyotispura. Bhagadatta himself is also called dwelling in the Eastern Sea (Purvasagara-vasin),  as well as having his abode in the mountain (Sail-alaya). Kalika Purana mentions that after the death of Narakasura, his son Bhagadatta became king of Pragajyotispur. In the Harsha Charita, Bhagadatta is said to have been the heir of Narakasura. On the occasion of Rajasuya Yajna or sacrificecelebrated by Yudhisthira Bhagadatta presented to the former an iron vessel and swords with their hilts made of pure ivory.   Before Yudhisthira was proclaimed emperor, the Pandavas was conquered around. Apart from the weak kings, the famous kings of the time were also submitted to the Pandavas without fighting. But Bhagadatta, the king of Pragjyotishpur, refused to submit and prepared for battle. Finally, Arjuna was able to defeat Bhagadatta after fighting for eight days.

Bhagadatta's daughter Bhanumati was married to Duryodhana, king of the Kauravas. He fought on the side of his son-in-law Duryodhana in the Battle of Kurukshetra. In the final battle between the Kauravas and the Pandavas, Bhagadatta took an Akshauhini army to help King Duryodhana at Kurukshetra. According to some, he joined the battle with many elephants, including Chinese and Kirat soldiers. He was very old at the time and his eyebrows were hanging down. He tied them with a small strip of silk and fought from back of his elephant sometimes called Supratika. In the Battle of Kurukshetra, he fought against Arjuna, the son of the Pandavas and a companion of Krishna. Bhagadatta threw the irresistible weapon “Vaishnavastra” to kill Arjuna. But Krishna prevented it in time and saved Arjuna from death. Finally, according to Krishna's advice, Arjuna shot an arrow and cut off the silk strip of Bhagadatta and he lost his sight as his eyebrows hung down and covered his eyes and Arjuna killed him in that a state. The story of Bhagadatta's heroism despite his death in battle is told throughout the four chapters of the Drona Parva of the Mahabharata. It is said that Bhagadatta summoned  a swayambara for his daughter Bhanumati and dug the long pond Dighalipukhuri in the center of Guwahati on that occasion.

                                                        ******

ভগদত্ত          

ভগদত্ত কামৰূপ-প্ৰাগজ্যোতিষপুৰৰ এজন ধাৰ্মিক, প্ৰতাপী, সাহসী আৰু প্ৰখ্যাত ৰজা আছিল। নৰকাসুৰৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ভগদত্ত প্ৰাগজ্যোতিষপুৰৰ ৰজা হয় বুলি কালিকা পুৰাণত উল্লেখ কৰা আছে। হৰ্ষ চৰিতত ভগদত্ত নৰকাসুৰৰ উত্তৰাধিকাৰী আছিল বুলি কোৱা হৈছে। মহাভাৰতত তেওঁক ম্লেচ্ছসকলৰ অধিপতি আৰু প্ৰাগজ্যোতিষপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। যুধিষ্ঠিৰে ৰাজসূয় যজ্ঞ অনুষ্ঠিত কৰাৰ সময়ত ভগদত্তই বিশুদ্ধ হাতীদাঁতৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত খাপ আৰু লোহাৰ তৰোৱাল উপহাৰ দিছিল বুলি জনা যায়। যুধিষ্ঠিৰক সম্ৰাট ঘোষণা কৰাৰ আগতে পাণ্ডৱে দিগ্বিজয় কৰি ঘুৰি ফুৰিছিল। সেই সময়ৰ প্ৰখ্যাত ৰজাসকলেও পাণ্ডৱৰ আগত বিনা যুদ্ধে বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিছিল। কিন্তু প্ৰাগজ্যোতিষপুৰৰ ৰজা ভগদত্তই বশ্যতা স্বীকাৰ নকৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হৈছিল। অৱশেষত অৰ্জুনে একেৰাহে, আঠ দিন যুদ্ধ কৰিহে ভগদত্তক পৰাজয় কৰিব পাৰিছিল। ভগদত্তৰ বিষয়ে মহাভাৰতত উল্লেখ কৰিছে যে, তেওঁ দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ আৰু কুৰু ৰাজকুমাৰ পাণ্ডুৰ বন্ধু আছিল আৰু তেওঁক সাগৰৰ পাৰত বাস কৰা চীনা , কিৰাত আৰু অন্যান্য যোদ্ধাসকলে আগুৰি আছিল (সাগৰ-অনুপ-বাসিন)৷ তেওঁক ম্লেচ্ছ সকলৰ শাসক আৰু প্ৰাগজ্যোতিষপুৰৰ ৰজা বুলিও উল্লেখ কৰিছে। ভগদত্তই নিজেও পূব সাগৰৰ বাসিন্দা (পূৰ্বসাগৰ-বসিন) আৰু পৰ্বতত-ঘৰ (সাইল-আলয়) বুলি কৈছে।

ভগদত্তৰ কন্যা ভানুমতী কৌৰৱৰ ৰজা দুৰ্যোধনৰ লগত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধত তেওঁ জোঁৱায়েক দুৰ্যোধনৰ পক্ষত যুদ্ধ কৰিছিল। কৌৰৱ আৰু পাণ্ডৱৰ মাজত হোৱা অন্তিম যুদ্ধত ভগদত্তই কুৰুক্ষেত্ৰত ৰজা দুৰ্যোধনক সহায় কৰিবলৈ অক্ষৌহিনী সৈন্য লৈ গৈছিল। একাংশৰ মতে, চীনা আৰু কিৰাটৰ সৈন্যকে ধৰি বহু হাতীৰ সৈতে তেওঁ এই যুদ্ধত যোগদান কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ বহুত বুঢ়া আছিল আৰু ভ্ৰু দুটা তললৈ ওলমি গৈছিল। তেওঁ ৰেচমৰ সৰু ফিটা এডালেৰে ভ্ৰু দুটা বান্ধি থৈছিল। তেওঁ কেতিয়াবা ৰথৰ পৰা আৰু কেতিয়াবা ‘সুপ্ৰতিক’ নামৰ তেওঁৰ নিজৰ হাতীটোৰ পিঠিৰ পৰা যুঁজিছিল। কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধত তেওঁ পাণ্ডৱৰ পুত্ৰ তথা কৃষ্ণৰ সঙ্গী অৰ্জুনৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। ভগদত্তই অৰ্জুনক বধ কৰিবলৈ “বৈষ্ণৱাশ্ত্ৰ” নামৰ অপ্ৰতিৰোধ্য অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিছিল। কিন্তু কৃষ্ণই সময়ত তাক বাধা দি অৰ্জুনক মৃত্যুৰ পৰা ৰক্ষা কৰিলে। অৱশেষত, কৃষ্ণৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি অৰ্জুনে এটা শৰ মাৰি ভগদত্তৰ ৰেচমৰ ফিটা কাটি পেলালে ফলত তেওঁৰ ভ্ৰু দুটা ওলমি গৈ চকু ঢাকি ধৰিলে আৰু তেওঁ দৃষ্টিশক্তি হেৰুৱাই পেলালে। অৰ্জুনে ভগদত্তক সেই অৱস্থাতে হত্যা কৰিছিল। মহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ চাৰিটা অধ্যায় সামৰি ভাগদত্ত যুদ্ধত মৃত্যু হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ বীৰত্বৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কথিত আছে যে ভগদত্তই তেওঁৰ কন্যা ভানুমতীৰ বাবে স্বয়ম্বৰ পাতিছিল আৰু সেই উপলক্ষে গুৱাহাটীৰ মাজমজিয়াত থকা দীঘলীপুখুৰীটো খন্দাইছিল।

                                                     ******