King Baan, Bana or Banasura : বাণ ৰজা বা বাণাসুৰ

 

Short History                           20/08/2022

King Baan, Bana or Banasura

According to the Kalika Purana, Baanasura was the king of Sonitpur (modern Tezpur) at the time when Narakasura ruled in Pragajyotispur. Baanasura, like Narakasura, was of the Mongolian tribe. He is said to have had a thousand arms and was the son of King Bali. The king Baan was a devotee of Lord Shiva. According to Lord Vishnu’s advice, he worshiped the Raslinga given by Vishwakarma ( of Brahma and architect or artificer of the Gods). According to legend, when Shiva danced the Tandava (frenzied dance of Siva at the time of annihilation of the world), the devotee Baan played the mridang(a kind of drum) with his thousand arms. Satisfied with Baan's devotion, Siva gave him a boon and promised to protect him. In course of time, Banasura becomes cruel and arrogant. He was a close friend of Narakasura the king of Pragjyotishpur.

Banasura had a very beautiful daughter named Usha. Usha was married to Krishna's grandson Anirudha. There is an old legend on this subject. After the birth of his only daughter, Usha, the king Baan built a city called Usha Nagar, surrounded by an impenetrable fort called Agnigarh, and kept Usha with Chitralekha who was skilled in painting and in the magic art and other friends. Even the king Baan built a temple  “Bhairavi” inside the Agnigarh (meaning fire-fort) for Usha’s worship. No male person was allowed to enter the fortress.

One night Usha dreamed of a handsome prince and was eager to have him as her husband. Meanwhile, Anirudha was also eager to have Usha as his wife. Usha's friend Chitralekha, daughter of Kumbhanda, minister of King Baan, was skilled in painting. He drew pictures of the glorious, mighty kings and maharajas of India and showed them to Usha. Usha did not see any resemblance to the prince she had dreamed of. Finally, while Chitralekha painting the king and prince of the Yadu dynasty, Usha expressed to see the picture of Krishna's grandson Anirudh, that she had seen him in a dream. Chitralekha brought Anirudha into the fortress of Agnigarh  with the Harluki-kala (supernatural power to make oneself disappear)or disappearance   art, she had learned from sage Narada and Usha and Anirodha got married according to the Gandharva (a secret marriage without formal ceremony) ritual without the knowledge of Banasura.

 After spending a few days together inside the Agnigarh, Anirudha was detected and imprisoned by Baan-Raja. When his Grand father Shri-Krishna learned of this, he went to Usanagar with his army to rescue his grandson Anirudha. There is a fierce battle between Shri-Krishna (Hari) and Banasura. Lord Siva (Hara) also came to help his devotee Baan in the battle. Therefore, the name of the battle is called the Battle of Hari-Hara. The king Baan was defeated in the battle. Countless people died from the both sides and rivers flowed with human blood. Therefore, the name of the city of Usha later became Shonitpur (Shonit means blood and Pur means city) or Tezpur. Later, with the intervention of Brahma, Krishna and Shiva agreed to stop the battle. In the battle, Krishna kept only two of Banasura's hands and cut off all the other 998 hands. At the end of the battle, Banasura made an alliance with Krishna and married Usha to Anirudha.

Base on this Usha Haran or legend, two poetic works had done by  Sri Chandra Bharti and Pitambar Dwije  namely  Kumara Haran and   Usha Parinay.

The city of Tezpur is full of ancient monuments. Fragments of old temples, palaces, etc., are scattered with stone sculptures resembling the Gupta period. There are also two ponds in disrepair conditions, the Pond of the Baan-Raja and the Pond of Kubhanda, the Minister of Baan and father of Chitralekha.

There is no exact source as to who succeeded Banasura. However, legend has it that Banasura's grandson Bhaluk ruled the kingdom with his capital in the present-day Bhalukpung region. The Aka people who live around Bhalukpung are called the descendants of Bhaluk.

                                                                                    ******

বাণ ৰজা বা বাণাসুৰ

কালিকা পুৰাণৰ মতে, যি সময়ত প্ৰাগজ্যোতিষপুৰত নৰকাসুৰে ৰাজত্ব কৰিছিল সেই সময়ত শোনিতপুৰৰ (বৰ্তমানৰ তেজপুৰ) ৰজা আছিল বাণাসুৰ। বাণাসুৰ নৰকাসুৰৰ দৰেই মঙ্গোলীয় গোষ্ঠীৰ লোক আছিল। তেওঁ সহস্ৰ বাহুৰ অধিকাৰী আৰু বলি ৰজাৰ পুত্ৰ আছিল বুলি কোৱা হয়। বাণ ৰজা ঘোৰ শিৱভক্ত আছিল । বিষ্ণুৰ কথা মতে বিশ্বকৰ্মাই প্ৰদান কৰা ৰসলিংগক তেওঁ পূজা কৰিছিল। আখ্যানমতে, শিৱ‌ই তাণ্ডৱ নৃত্য কৰিলে ভক্ত বাণে তেওঁৰ সহস্ৰ বাহুৰে মৃদংগ বজাইছিল। বাণৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ শিৱ‌ই তেওঁক বৰ দিয়ে আৰু বাণক ৰক্ষা কৰিব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। সময়ৰ লগে লগে বাণ নিষ্ঠুৰ আৰু দাম্ভিক হৈ উঠে। তেওঁ নৰকাসুৰৰ একান্ত মিত্ৰ আছিল। বাণাসুৰৰ ঊষা নামেৰে এগৰাকী অতিব সুন্দৰী কন্যা আছিল। ঊষাক শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাতি অনিৰুদ্ধই বিবাহ কৰাইছিল। এই বিষয়ত এটা পুৰণি আখ্যান আছে। বাণৰজাই একমাত্ৰ কন্যা ঊষা গাভৰু হোৱাৰ পিছতে ঊষা নগৰ নামেৰে এখন নগৰ সজাই চাৰিওফালে অগ্নিগড় নামে দুৰ্ভেদ্য গড় সাজি সুৰক্ষিত কৰি ঊষাক চিত্ৰলেখাসহ আন আন সখী সকলৰ লগত ৰাখিছিল। আনকি ঊষাই পূজা কৰিবৰ বাবে ভৈৰৱী মন্দিৰো অগ্নিগড়ৰ ভিতৰত বাণৰজাই সাজি দিছিল। সেই অগ্নিগড়ৰ ভিতৰলৈ কোনো পুৰুষ মানুহক সোমাব দিয়া হোৱা নাছিল।

ঊষাই এদিন ৰাতি সপোনত সুন্দৰ-সুঠাম কোঁৱৰ এজন দেখি স্বামী হিচাপে পাবলৈ আতুৰ হ'ল। ইফালে উঊাৰ ৰূপ –গুনৰ কথা শুনি অনিৰুদ্ধও ঊষাক পত্নীৰূপে পাবলৈ হেপাহ কৰি আছিল। ঊষাৰ সখীয়েক চিত্ৰলেখা বাণ ৰজাৰ মন্ত্ৰী কুম্ভাণ্ডৰ জিয়াৰী চিত্ৰ বিদ্যাত পাকৈত আছিল। তেওঁ ভাৰতৰ যশস্বী, পৰাক্ৰমী ৰজা, মহাৰজাৰ ছবি আকি ঊষাক দেখুৱালে। ঊষাই কাৰো লগতে সপোনত দেখা ৰাজকোঁৱৰৰ মিল নেদেখিলে। শেষত যদুবংশৰ ৰজা, ৰাজকোঁৱৰৰ ছবি আকোঁতে শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাতি অনিৰুদ্ধৰ ছবিখন দেখি তেওঁকে ঊষাই সপোনত দেখা বুলি কলে। চিত্ৰলেখাই নাৰদমুনিৰ পৰা শিকা হৰলুকি বিদ্যাৰে অনিৰুদ্ধক অগ্নিগড়ৰ ভিতৰলৈ আনি গন্ধৰ্ব্ব মতে বিয়া পাতি দিলে।

অগ্নিগড়ৰ ভিতৰত কেইদিনমান  দুয়ো একেলগে থকাৰ পিছত অনিৰুদ্ধ বাণৰজাৰ হাতত ধৰা পৰি বন্দী হয়। সেই কথা ককাক শ্ৰীকৃষ্ণই গম পাই নাতি অনিৰুদ্ধক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ স-সৈনে ঊষানগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে। বাণৰ লগত শ্ৰীকৃষ্ণৰ তয়াময়া ৰণ লাগে। সেই ৰণত ভক্ত বাণক সহায় কৰিবলৈ শিৱও আহি যুদ্ধত যোগ দিলে। সেয়েহে সেই যুজৰ নাম হৰি-হৰৰ যুদ্ধ বুলি কোৱা হয়। সেই যুজত বাণ ৰজা যুদ্ধত পৰাজিত হয়। অসংখ্য মানুহৰ মৃত্যু হয় আৰু মানুহৰ তেজেৰে নৈ বৈ গৈছিল। সেয়েহে ঊষা নগৰৰ নাম পাছলৈ শোনিতপুৰ (শোনিত মানে তেজ আৰু পুৰ মানে নগৰ)বা তেজপুৰ হয়। পিছত ব্ৰহ্মাৰ হস্তক্ষেপত কৃষ্ণ আৰু শিৱ‌ই যুঁজ বন্ধ কৰিবলৈ সৈমান হয়। সেই যুজত শ্ৰীকৃষ্ণই বাণাসুৰৰ দুখন হাতৰ বাহিৰে সকলোবোৰ কাটি পেলায়।  যুদ্ধৰ শেষত বাণাসুৰে কৃষ্ণৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰে আৰু ঊষাক অনিৰুদ্ধলৈ বিয়া দিয়ে।

এই ঊষা হৰণ কাহিণীক লৈ শ্ৰী চন্দ্ৰ ভাৰতীয়ে কুমাৰ হৰণ আৰু পিতাম্বৰ দ্বিজে ঊষা পৰিণয় নামৰ কাব্য ৰচনা কৰিছিল।

তেজপুৰ চহৰ প্ৰাচীন কীৰ্তি চিহ্নৰে ভৰপুৰ। পুৰণি মন্দিৰ, ৰাজপ্ৰসাদ আদিৰ ভগ্নাংশ, গুপ্ত যুগৰ সৈতে মিল থকা শিলৰ ভাস্কৰ্য্যৰে সিচৰতি হৈ আছে। তদুপৰি বাণৰজাৰ পুখুৰী আৰু বাণৰ মন্ত্ৰী কূভাণ্ডৰ পুখুৰী নামেৰে অনাদৃত অৱস্থাত দুটা পুখুৰীও আছে।

বাণৰজাৰ পিছত কোনে সংহাসন আৰোহণ কৰিছিল তাৰ সঠিক উৎস পোৱা নাই। যদিও বাণাসুৰৰ ভালুক নামৰ নাতিয়েকে বৰ্তমানৰ ভালুকপুং অঞ্চলত ৰাজধানী পাতি ৰাজ্য শাসন কৰিছিল বুলি কংবদন্তি আছে। ভালুকপুঙৰ ওচৰে পাজৰে বাস কৰা অকা লোক সকলকে ভালুকৰ বংশধৰ বুলি কয়। 

                                                                                 ******